Voeding als vanzelfsprekend onderdeel van goede zorg
“We kijken niet alleen naar wat iemand eet, maar vooral naar de persoon achter het bord.”
Goede zorg gaat over veel meer dan een behandeling alleen. Ook eten en drinken spelen daarin een belangrijke rol. Niet alleen als onderdeel van herstel, maar ook als middel om welzijn te vergroten en de zorg toekomstbestendig te houden. Volgens Elma Brandsma, Manager Food & Concepts bij Albron Zorg, is de aandacht voor voeding de afgelopen jaren duidelijk veranderd.
Waar eten en drinken vroeger vooral werden gezien als onderdeel van de dagelijkse operatie, groeit het besef dat voeding direct bijdraagt aan gezondheid, herstel en kwaliteit van leven.
In deze eerste editie van Aan tafel met… deelt Elma haar visie op de ontwikkelingen die zij ziet in de sector, de uitdagingen waar zorgorganisaties voor staan en de kansen die voeding biedt voor de toekomst.
Van bewustwording naar beweging
“Voeding ontwikkelt zich gelukkig steeds meer tot een strategisch thema binnen de zorg.”
Volgens Elma is dat ook noodzakelijk. Leefstijlgerelateerde aandoeningen leggen een steeds grotere druk op de zorgcapaciteit en ongezonde voeding draagt aanzienlijk bij aan de ziektelast in Nederland. Daarmee is voeding niet langer een facilitaire bijzaak, maar onderdeel van de oplossing.
Tegelijkertijd ziet zij dat de aandacht voor voeding steeds breder wordt. Zorgorganisaties nemen gezondheid en duurzaamheid vaker expliciet op in hun strategie en steeds meer initiatieven dragen bij aan het maatschappelijke gesprek over voeding in de zorg.
“De discussie is niet langer óf we iets moeten doen, maar hoe we het goed aanpakken.”
De vraagstukken van vandaag
In gesprekken met zorgorganisaties merkt Elma dat een aantal thema’s steeds terugkomt. De eiwittransitie is daar een goed voorbeeld van.
Voor medewerkers en bezoekers zijn de duurzaamheidsambities vaak helder. Voor patiënten ligt dat anders. Daar kijken we altijd eerst naar wat medisch verantwoord is. Bij herstel zijn voldoende energie en eiwitten vaak cruciaal en ondervoeding blijft een belangrijk aandachtspunt. De uitdaging zit vervolgens in de vraag hoe je die voedingsbehoefte invult, bijvoorbeeld in de verhouding tussen dierlijke en plantaardige eiwitten.
“De uitdaging zit niet alleen in voedingswaarde, maar ook in smaak, acceptatie en keuzevrijheid.”
Volgens Elma ligt daar een belangrijke opgave voor de sector. Professionals kennen de voordelen van gezonde en duurzame voeding, maar gasten willen vooral lekker eten en zelf kunnen kiezen.
“Gezondheid en duurzaamheid mogen nooit als betutteling voelen. Het aanbod moet verleiden, niet opvoeden.”
Daarom draait het succes niet alleen om wat je aanbiedt, maar ook om hoe je dat aanbiedt. Niet wachten tot mensen veranderen, maar gezonde en duurzame keuzes zo presenteren en communiceren dat ze aantrekkelijk, toegankelijk en vanzelfsprekend worden voor gasten.
Het maaltijdmoment wordt nog onderschat
Volgens Elma krijgt het maaltijdmoment in de zorg nog niet altijd de aandacht die het verdient.
In de langdurige zorg ziet zij dagelijks hoe belangrijk herkenning, sfeer en sociale interactie zijn. Samen eten, vertrouwde gerechten en de geur van vers bereide maaltijden dragen bij aan welzijn en kwaliteit van leven. Het maaltijdmoment biedt structuur, creëert verbinding en maakt een gewone dag bijzonder.
In ziekenhuizen ligt de uitdaging anders, maar niet minder belangrijk. Daar draait het om maatwerk en het aansluiten bij de situatie van de patiënt.
“Wanneer eten niet vanzelfsprekend is door ziekte, behandeling of verminderde eetlust, vraagt dat om extra aandacht, flexibiliteit en creativiteit.”
Juist op die momenten wordt duidelijk dat voeding veel meer is dan brandstof. Het ondersteunt herstel, biedt comfort en draagt bij aan het welzijn van de patiënt.
Van visie naar praktijk
Die visie ziet Elma iedere dag terug in de praktijk. Vooral de voedingsassistenten en Smaakchefs laten volgens haar zien dat voeding veel meer is dan alleen eten.
“Zij kijken niet alleen naar wat iemand eet, maar vooral naar de persoon achter het bord. Wanneer een patiënt of bewoner weinig eetlust heeft, blijven zij zoeken naar wat wél werkt. Ze proberen verschillende smaken, portiegroottes of presentatievormen uit. Juist die betrokkenheid maakt vaak het verschil.”
Vanuit haar rol ontwikkelt Elma de concepten en hulpmiddelen waarmee collega’s dat verschil kunnen maken. Een mooi voorbeeld daarvan is het Smaakchef-concept binnen de langdurige zorg. Hier draait het niet alleen om het serveren van een maaltijd, maar om de totale maaltijdbeleving. Er wordt gekookt op de woongroep, bewoners worden betrokken bij het bereiden van de maaltijd of denken mee over het menu. De geur van vers eten, het samen koken en het gezamenlijke eetmoment zorgen voor meer herkenning, betrokkenheid en plezier.
“Voeding is veel meer dan brandstof. Het is een middel om welzijn te vergroten.”
Volgens Elma laten juist dit soort dagelijkse momenten zien hoeveel impact aandacht voor eten en drinken kan hebben op het welzijn en de kwaliteit van leven van bewoners.
Gezond én duurzaam
De combinatie van gezonde en duurzame voeding wordt soms nog als ingewikkeld gezien. Volgens Elma versterken beide elkaar juist.
Meer plantaardige voeding betekent vaak automatisch meer groenten, peulvruchten en volkorenproducten én een lagere impact op het milieu. Voor zorgorganisaties ligt hier een mooie kans om gezondheid en duurzaamheid hand in hand te laten gaan.
Wat gaat het verschil maken?
Als Elma vooruitkijkt, ziet zij verschillende ontwikkelingen die de komende jaren steeds belangrijker worden.
Personalisatie van voeding zal helpen om beter aan te sluiten bij de individuele behoeften van patiënten en bewoners. Technologie en data kunnen daarbij ondersteunen, maar uiteindelijk blijft de mens centraal staan.
Volgens haar ligt de echte uitdaging niet alleen in wat we aanbieden, maar vooral in hoe we mensen verleiden om gezonde en duurzame keuzes te maken. Daarom verwacht zij dat er de komende jaren steeds meer aandacht komt voor eetbeleving en het slim inrichten van het aanbod, zodat gezond kiezen vanzelfsprekend wordt.
Ook samenwerking wordt volgens haar steeds belangrijker.
“Duurzame keuzes vragen om afstemming in de hele keten: van beleid en inkoop tot keuken en uitvoering.”
Juist door die samenwerking ontstaan concepten waarin voeding, welzijn en zorg steeds beter samenkomen.
Een blik vooruit
Als het aan Elma ligt, wordt voeding over vijf jaar volledig gezien als integraal onderdeel van zorg en welzijn. Niet als facilitaire ondersteuning, maar als vanzelfsprekend onderdeel van goede zorg.
Volgens Elma vraagt dat om maatwerk. Voor patiënten staat herstel centraal, voor bewoners speelt maaltijdbeleving een grote rol en ook medewerkers en bezoekers hebben ieder hun eigen behoeften. Juist die diversiteit maakt voeding in de zorg zo interessant én uitdagend.
Maar boven alles hoopt zij dat het maaltijdmoment de waarde krijgt die het verdient.
“Uiteindelijk moet eten lekker zijn, aansluiten bij de behoefte van de gast en bijdragen aan gezondheid en welzijn én een duurzamere toekomst. Daar ligt onze gezamenlijke verantwoordelijkheid én onze grootste kans.”
In ‘Aan tafel met…’ spreken we mensen die iedere dag werken aan betere zorg, voeding en gastvrijheid.
